برگشت ارتودنسی: علت و درمان

bargasf=htortho

حفظ نتایج ایجاد شده در اثر درمان‌های ارتودنسی، سخت‌ترین کار در کل طول درمان می‌باشد. این کار بزرگ‌ترین چالش پیش روی متخصصین ارتودنسی است که پس از درمان با آن مواجه می‌شوند. ثابت شده است که دندان‌هایی که با استفاده از ابزارهای ارتودنسی در غلاف استخوانی خود حرکت کرده‌اند، تمایل دارند تا به محل قبلی خود بازگردند.

بنابراین باید برای نگه‌داری دندان‌ها یعنی “حفظ موقعیت جدید دندان‌های حرکت کرده به‌ منظور حفظ عملکرد و زیبایی آن‌ها” اقداماتی انجام شوند. تغییرات طبیعی ناشی از رشد در بدن به همراه تغییراتی که پس از درمان در دندان‌ها ایجاد می‌شوند، ثبات طولانی‌مدت آن‌ها را با مشکل مواجه کرده‌اند. زمانی که متخصص ارتودنسی بریس‌های بیمار را باز می‌کند، بیمار از این لحظه به بعد وارد مرحله‌ای به نام “مرحله‌ی نگهداری درمان” می‌شود که نسبت به مراحل بریس و فعال درمان، اهمیت بیشتری دارد. بازگشت در درمان‌های ارتودنسی اتفاق می‌افتد که به معنی “از دست رفتن اصلاحات ایجاد شده در دندان‌ها به وسیله‌ی درمان ارتودنسی” می‌باشد. تثبیت نتایج ایجاد شده با ارتودنسی با استفاده از روش‌های نگه‌داری، یکی از بخش‌های جدایی‌ناپذیر درمان ارتودنسی است. روش نگه‌داری استفاده شده در ابتدای درمان انتخاب شده و در هر برنامه‌ی درمانی قرار می‌گیرد.

از آنجایی‌که بدن ما دائماً در حال تغییر است، دندان‌ها ممکن است در طول زندگی فرد جابه‌جا شوند. با استفاده از نگهدارنده‌ی ارتودنسی به شکل تجویز شده، شما می‌توانید دندان‌های خود را به مدت بیشتری صاف نگه‌دارید. اگر استفاده از نگه‌دارنده را متوقف کرده‌اید و متوجه شده‌اید که دندان‌های شما در حال بازگشت به محل قبل از درمان هستند، در اولین فرصت به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. متخصصین ما در کلینیک ارتودنسی دکتر قریشی وضعیت شما را بررسی کرده و بهترین روش نگهداری را برای دندان‌های شما تجویز می‌کنند تا از بازگشت نتایج ارتودنسی جلوگیری شود. اگر پس از ارتودنسی دندان‌های خود متوجه هر گونه تغییر در آن‌ها شده‌اید، با شماره‌های ۲۲۰۷۳۷۸۵۲۲۰۶۸۶۴۶  تماس گرفته و یک وقت ملاقات رزرو کرده و یا با متخصص ارتودنسی ما مشورت کنید.

علل برگشت ارتودنسی


عوامل متعددی می‌توانند باعث بازگشت ارتودنسی باشند. نمی‌توان هیچ عامل مشخصی را به‌عنوان علت اصلی بازگشت ارتودنسی تعیین کرد. در اکثر موارد، بازگشت ارتودنسی به علت ترکیبی از چند عامل مختلف رخ می‌دهد.

عوامل مربوط به رباط‌های دور دندانی

زمانی که دندان‌ها در طول درمان ارتودنسی و با استفاده از بریس حرکت داده می‌شوند، بافت‌های دور دندانی و بافت‌های لثه کشیده می‌شوند. این بافت‌ها ممکن است دوباره منقبض شده و باعث برگشت ارتودنسی شوند. این بافت‌ها به مقداری زمان جهت بازسازی خود در موقعیت جدید نیاز دارند. بنابراین پس از درمان ارتودنسی، لازم است تا دندان‌ها به مدت ۴ تا ۵ ماه در مرحله‌ی نگهداری باقی بمانند تا بافت‌های اطراف آن‌ها فرصت بازسازی پیدا کنند.

تغییرات مربوط به رشد

رشد فرایندی است که در طول زندگی ادامه پیدا می‌کند. افراد مبتلا به مشکلات اسکلتی ممکن است به دلیل ادامه‌ی رشد غیرطبیعی شاهد برگشت ارتودنسی باشند. بنابراین لازم است تا مدت‌زمان مرحله‌ی نگهداری بیشتر شود تا زمانی که این رشد به پایان کار خود برسد.

انطباق استخوان‌ها

استخوان‌ها اصلی‌ترین عامل حمایت از دندان می‌باشند. دندان‌هایی که به‌تازگی حرکت داده شده‌اند، توسط بافت استخوانی با تراکم کلسیم پایین احاطه شده‌اند. بنابراین این دندان‌ها از ثبات کافی برخوردار نبوده و تمایل به برگشت به موقعیت اولیه‌ی خود را دارند.

عوامل مربوط به تاندون‌های دور دندانی و فشارهای عضلانی

bargasf=htortho1

بافت‌های نرم می‌توانند تا حد زیادی موقعیت دندان‌ها را تحت تأثیر خود قرار دهند. دندان‌ها از همه جهت توسط بافت عضلانی احاطه شده‌اند. زبان نیز فشارهایی را به دندان‌ها وارد می‌کند که آن‌ها را به‌طرف داخل دهان و یا به ‌طرف لب‌ها حرکت می‌دهد البته لپ‌ها و لب‌ها با این فشارها مقابله می‌کنند. دندان‌ها در ناحیه‌ی متعادل بین این دو نیرو به نام منطقه‌ی خنثی قرار گرفته‌اند. بنابراین مهم است که پس از انجام ارتودنسی، دندان‌ها در همین منطقه‌ی خنثی در بین لب‌ها و زبان قرار گرفته باشند.

عدم موفقیت برای از بین بردن علت اصلی نامرتبی دندان‌ها

علت اصلی نامرتبی دندان‌ها باید در زمان معاینات مشخص شده و اقدامات کافی درمانی برای رفع این مشکلات در نظر گرفته شوند. عدم موفقیت برای از بین بردن علت این مشکل باعث بازگشت ارتودنسی خواهد شد. در برخی از مواقع، علت برگشت ارتودنسی عادت‌های خاصی مانند مکیدن انگشت شست و یا نفس کشیدن از طریق دهان است. اگر در زمان شروع ارتودنسی، علت اصلی ایجاد نامرتبی دندان‌ها شناسایی نشده و یا درمان نشود، در زمان باز کردن بریس ها، بازگشت ارتودنسی اتفاق خواهد افتاد.

نقش دندان عقل

دندان‌های عقل معمولاً خیلی دیرتر از دیگر دندان‌ها رشد می‌کنند. این دندان‌ها معمولاً در سنین ۱۸ تا ۲۱ سالگی ظاهر می‌شوند که تا این سن، اکثر افراد درمان ارتودنسی خود را تکمیل کرده‌اند. فشار ایجاد شده در اثر رشد دندان عقل می‌تواند باعث نامرتبی دندان‌ها و در نتیجه برگشن ارتودنسی شود.

نحوه‌ی قرارگیری دندان‌ها بر روی یکدیگر

قرار گرفتن دندان‌های فک فوقانی و تحتانی به شکل مناسب بر روی یکدیگر عامل مهمی در حفظ آثار ایجاد شده در ارتودنسی است. برخی از عادت‌ها مثل دندان‌قروچه، قفل شدن فک، جویدن ناخن و جویدن لب‌ها از جمله عوامل مهم بازگشت ارتودنسی به شمار می‌روند.

چرا مرحله نگهداری ارتودنسی لازم است؟


مرحله‌ی نگهداری در درمان ارتودنسی به دلایل زیر ضروری است:

  • دندان‌های مورد درمان تمایل دارند به موقعیت قبلی خود بازگردند.
  • احتمال برگشت ارتودنسی در صورتی‌که درمان در دوره‌ی رشد انجام شده باشد بیشتر است.
  • دندان‌های پیشین فک تحتانی در صورتی‌که به‌درستی بر روی استخوان پایه‌ی خود قرار گرفته باشند، به شکل بهتری می‌توانند موقعیت خود را حفظ کنند.
  • در مواردی از نامرتبی دندان‌ها توصیه می‌شود که دندان‌ها بیش ‌از حد مورد نیاز حرکت داده شوند.
  • در صورت از بین رفتن علت ایجاد نامرتبی دندان‌ها، همچنان خطر برگشت ارتودنسی وجود خواهد داشت.
  • قرار گرفتن دندان‌ها بر روی یکدیگر به شکل مناسب عامل مهمی برای حفظ آثار ناشی از ارتودنسی است.
  • هر چقدر دندان‌ها بیشتر حرکت داده شده باشند، خطر بازگشت ارتودنسی کمتر خواهد بود.
  • باید به استخوان و بافت‌های اطراف دندان فرصت داده شود تا خود را بازسازی کرده و با موقعیت جدید دندان تطبیق پیدا کنند.
  • حالت قوسی به‌خصوص در قوس مندیبولار را نمی‌توان به‌طور دائمی با استفاده از ابزارهای درمانی دست‌کاری کرد.
  • بسیاری از موارد درمان ارتودنسی، نیازمند استفاده‌ی دائمی از نگهدارنده‌ها هستند.

چگونگی انجام مرحله‌ نگه‌داری


bargasf=htortho2

مرحله‌ی نگهداری با استفاده از نگه‌دارنده‌های ثابت یا جداشونده و متحرک انجام می‌شود. مدت‌زمان مورد نیاز برای این مرحله مشخص نیست البته تحقیقات نشان داده‌اند که بافت‌های اطراف دندان برای بازسازی و تطابق پیدا کردن با موقعیت جدید دندان، حداقل به ۲۳۲ روز زمان احتیاج دارند. با این‌حال، حتی اگر در طول این مدت دندان در محل مناسب خود نگه داشته شود ممکن است برگشت ارتودنسی اتفاق بیفتد. بنابراین برخی از متخصصین تصمیم می‌گیرند که مدت‌زمان نگه‌داری را طولانی‌تر و یا حتی دائمی در نظر بگیرند. نگه‌دارنده‌ها، ابزارهای ارتودنسی انفعالی هستند که در تثبیت و حفظ موقعیت دندان کمک کرده و اجازه می‌دهند تا ساختارهای حمایت کننده‌ی دندان پس از مرحله‌ی فعال درمان ارتودنسی، خود را بازسازی کنند.

این نگهدارنده‌ها تا چه مدتی باید استفاده شوند؟


مرحله‌ی نگهداری ارتودنسی هیچ مدت‌زمان مشخصی نداشته و این مدت‌زمان باید برای هر فرد به صورت اختصاصی تعیین شود. در اکثر موارد، نگه‌دارنده‌ها در ابتدا به مدت ۶ ماه و پس از آن به مدت ۶ ماه دیگر تنها در طول شب مورد استفاده قرار گرفته و سپس به ‌تدریج میزان استفاده از آن‌ها کمتر می‌شود. نگهدارنده‌های ثابت امروزه در حال رواج بیشتری هستند. درمان با استفاده از ریتینر یا نگهدارنده‌های ثابت در موارد دندان‌های چرخیده، حداقل به ۱۲ ماه زمان (۳ تا ۴ ماه به صورت تمام وقت و ۸ تا ۹ ماه به صورت نیمه وقت) احتیاج خواهد داشت. پس از آن ممکن است مرحله‌ی نگهداری به پایان برسد ولی در بزرگسالان در حال رشد، این مرحله باید تا زمان کاهش میزان رشد ادامه پیدا کند.

به‌منظور جلوگیری از برگشت ارتودنسی در اثر رشد دیرهنگام دندان‌ها، مرحله‌ی نگهداری باید به شکل دائمی ادامه پیدا کند. مرحله‌ی نگهداری در مواردی که دندان‌ها از نظر بافت‌های اطراف ضعیف هستند، و همچنین برای بستن و پر کردن فضاهای خالی بین دندان‌ها و صاف کردن قوس دندان‌ها به شکل دائمی اجرا می‌شود.

روش‌های اضافی


به‌ منظور کمک به فرایند نگهداری و درمان برگشت ارتودنسی می‌توان از روی‌های اضافی و مکمل بر روی دندان‌ها و بافت‌های اطراف آن‌ها استفاده کرد.

  • تغییر شکل دادن دندان‌ها: مانند عمل باز کردن فضای بین دندان‌های پیشین؛ در این روش بخش کوچکی از دندان با هدف ایجاد فضا در بین دندان‌ها برای افزایش ثبات آن‌ها برداشته می‌شود.
  • برش لثه: در این عمل، بافت لثه که باعث برگشت دندان‌های به موقعیت قبلی آن‌هاست برداشته می‌شود.