جراحی فک (ارتوگناتیک)

جراحی فک به عمل جراحی گفته می‌شود که در آن فک‌ها صاف و هم راستا می‌شود. در حالی که درمان ارتودنسی موقعیت دندان‌ها را اصلاح می‌نماید، جراحی فک موقعیت استخوان‌های فک‌ها (ماگزیلا و ماندیبل) را اصلاح می‌نماید. در این عمل جراحی یک یا هر دو فک ممکن است تغییر موقعیت داده شوند. در این عمل جراحی برشی در استخوان‌ها ایجاد شده و قطعات جدا شده استخوان به موقعیت از پیش تعیین شده انتقال داده می‌شوند. این عمل جراحی تحت بیهوشی عمومی صورت می‌گیرد. معمولاً جراحی فک پس از درمان ارتودنسی انجام می‌شود بنابراین پس از عمل دندان‌ها و استخوان‌ها در موقعیت مطلوب قرار دارند. در نهایت یک دوره کوتاه درمان ارتودنسی برای تکمیل هم راستا سازی دندان‌ها ممکن است لازم باشد.

خطرات و عوارض احتمالی


برای جراحی فک نیز همانند هر جراحی دیگری خطرات و عوارض احتمالی باید در نظر گرفته شود. خطرات مهم جراحی فک شامل خونریزی، ضعف خون رسانی به بخش‌های جدا شده استخوان، عفونت، برش‌های نامطلوب، بی‌ حسی ماندگار در لب‌ها، گونه و یا دندان‌ها، موقعیت نادرست قطعات جایگذاری شده فک، مشکلات مفصل فک و آسیب دیدن دندان‌ها می‌باشد.  جراح این عوارض احتمالی را به اطلاع شما می‌رساند. به خاطر داشته باشید در اکثریت موارد جراحی فک هیچ مشکل خاصی بوجود نمی‌آید. نگرش مثبت پیش و پس از جراحی فک اهمیت زیادی دارد. تحقیقات مختلف تأیید می‌کنند نگرش مثبت می‌تواند به التیام بدن کمک نماید. به همین علت پشتیبانی خانواده و عزیزان برای بهبودی بیمار لازم است.

پیش از جراحی فک


پیش از جراحی فک معاینه کامل انجام می‌شود. همچنین آزمایش خون از بیمار گرفته می‌شود. ۶ تا ۱۲ ساعت پیش از جراحی نباید چیزی بخورید یا بیاشامید. در صورتی که سیگار می‌کشید باید ۲ هفته پیش از عمل سیگار را کنار بگذارید. در روز جراحی داروهایی را که پزشک به شما دستور داده است یا از قبل مصرف می‌کردید، باید با اندکی آب بخورید (مگر اینکه پزشک دستور دیگری به شما داده باشد). در صورتی که دیابت دارید یا داروهای رقیق‌ کننده خون مانند آسپرین مصرف می‌کنید باید این موضوع را به اطلاع پزشک برسانید. معمولاً مصرف آسپرین باید ۱۰ روز پیش از جراحی متوقف شود. تمام گیاهان دارویی از جمله سیر، سنت جونز ورت و تنباکوی کوهی (Arnica ) را باید یک هفته پیش از عمل جراحی کنار بگذارید.

پس از جراحی فک


در اکثریت موارد استخوان‌های فک با پیچ و پلیت فلزی کوچکی در موقعیت جدید خود نگه داشته می‌شوند. معمولاً این قطعات استفاده شده تا زمانی که مشکل ساز نشوند، خارج نمی‌شوند. در پایان جراحی، الاستیک ارتودنسی ممکن است موقتاً برای هدایت فک‌ها مورد استفاده قرار گیرد. با این کار دندان‌های بالا و پایین به بهترین شکل بر یکدیگر جفت می‌شوند. در موارد نادر برای این منظور فک‌ها ممکن است نیاز به سیم داشته باشند.

  • درد: پس از عمل جراحی تا حدی تجربه درد طبیعی است اما در بیشتر موارد درد خفیف تا متوسط بوده و به راحتی با داروهای مسکن کنترل می‌شود. معمولاً شدت درد به اندازه جراحی کشیدن دندان عقل نیست. همچنین باید انتظار کمی گلو درد را پس از جراحی داشته باشید که علت آن تحریک مجاری تنفسی در اثر لوله تنفسی در حین بیهوشی و وجود پک حلقی در حین عمل است. درد گلو به ندرت بیشتر از چند روز طول می‎کشد.
  • تورم: تجربه تورم پس از جراحی فک طبیعی است و شدت آن در افراد مختلف متفاوت می‌باشد. معمولاً بیشتر تورم در جراحی فک پایین اتفاق می‌افتد و در روز پس از جراحی به حداکثر خود می‌رسد. با فروکش کردن تورم چهره به حالت طبیعی باز می‌گردد. از آنجایی که تقریباً تمام عمل جراحی در داخل دهان انجام شود، لب‌ها کشیده شده و ممکن است کمی تراشیده شود به خصوص در گوشه‌‌های لب این اتفاق بیشتر رخ می‌دهد. استفاده از وازلین بر روی لب‌ها به بهبودی کمک می‌کند. مراقب باشید وازلین را تنها در بخش صورتی رنگ لب‌ها قرار دهید و آن را بر روی پوست صورت نمالید چرا که ممکن است باعث تحریک پوست شود.
  • خونریزی: خونریزی جزئی پس از عمل جراحی امری طبیعی است. ممکن است اندکی خونریزی بینی تا یک یا دو هفته پس از جراحی فک بالا تجربه شود. خونریزی در بافت‌های نرم باعث کبودی شده و ممکن است کبودی گسترده شود. در مراحل اولیه کبودی محدود به فک‌ها بود اما ممکن است به سمت گردن و یا حتی بالای سینه گسترش پیدا کند. از دست دادن مقداری خون در زمان جراحی امری طبیعی است اما به ندرت ممکن است تا حدی خون از دست برود که نیاز به تزریق خون وجود داشته باشد.
  • عفونت: احتمال عفونت دهان و جراحی وجود دارد. ممکن است داروی آنتی‌ بیوتیک در حین عمل یا پس از آن به بیمار داده شود تا جلوی بروز عفونت گرفته شود. در صورتی که عفونت اتفاق بیفتد معمولاً به سهولت تمام می‌شود.
  • بی ‌حسی و مور مور شدن: ممکن است پس از عمل جراحی به ویژه در چانه یا لب پایین در جراحی فک پایین و دندان‌های بالا در جراحی فک بالا بی حسی یا تغییر حس تجربه شود. با التیام بافت‌ها مور مور شدن و بی ‌حسی برطرف می‌شود. معمولاً ظرف شش ماه حس نرمال باز می‌گردد. گاهی اوقات در موارد نادر ممکن است تغییر حس ماندگار باشد.
  • تحرک و ورزش: اندکی پس از جراحی شما خواسته می‌شود از رختخواب خارج شده و راه بروید. همچنین از شما خواسته می‌شود مرتباً نفس عمیق بکشید تا به ریکاوری ریه‌ها از بیهوشی کمک شود. هر چه زودتر از تخت بلند شوید و راه بروید، ریکاوری زودتر انجام می‌شود. همچنین به کاهش احتمال عوارض دیگر کمک می‌شود.
  • رژیم غذای مایعات شفاف: اندکی پس از جراحی می‌توانید مایعات شفاف بخورید. معمولاً می‌توانید مایعات را مستقیماً با لیوان مصرف کنید و به ندرت نیاز به نی وجود دارد. گاهی اوقات استفاده از ظرف غذای مخصوص ممکن است توصیه شود. مصرف مایعات کافی اهمیت بسیار زیادی دارد تا نیاز به تزریق سرم برطرف شود. یک فرد بالغ معمولی تقریباً به ۲٫۵ تا ۳ تولید مایعات اساس نیاز دارد. اگر چه ممکن است این مقدار به نظرتان زیاد برسد اما با مصرف مکرر و تدریجی مایعات قابل انجام است.
  • تمیز کردن دندان‌ها: روزی چهار تا شش مرتبه به خصوص پس از صرف غذا باید دندان‌های خود را تمیز کنید. بهتر است از مسواک بچگانه که سر کوچک و موهای نرم دارد استفاده کنید. علاوه بر مسواک باید دهان ‌شویه نیز استفاده کنید. دهان‌ شویه کلرهگزیدین مؤثرترین دهان‌شویه آنتی ‌باکتریال است که در این مدت باید استفاده شود.
  • تکلم: تأثیر موقتی جراحی بر تکلم و صحبت کردن در افراد مختلف متفاوت است. با این حال با تمرین می‌توان آن را بهتر کرد. نکته مهم این است که به آهستگی و شمرده صحبت کنید. حرکت عضلات همراه با الگوی بلع طبیعی و گفتار به پراکنش مایعات تجمع یافته در بافت‌ها نیز کمک کرده و بنابراین تورم پس از عمل را کاهش می‌دهد.
  • گرفتگی بینی: گرفتگی بینی در اثر لوله ‌های تنفسی که در این عمل در سوراخ بینی جایگذاری می‌شود همچنین در اثر جراحی فک بالا ممکن است اتفاق بیفتد. در صورت گرفتگی بینی می‌توان با استفاده از اسپری بینی و شست‌ و شوی سوراخ‌های بینی آن را مدیریت کرد. برای خارج کردن ترشحات داخل مینی می‌توانید از پنبه یا گوش پاک ‌کن آغشته به آب گرم استفاده کنید. در صورتی که استفاده از اسپری بینی لازم باشد، معمولاً ظرف سه تا پنج دقیقه گرفتگی بینی بهتر می‌شود. گرفتگی بینی معمولاً ظرف یک تا دو هفته پس از جراحی برطرف خواهد شد.
  • کاهش وزن: تا مدت کوتاهی پس از عمل جراحی کاهش دو تا پنج کیلوگرم وزن بدن طبیعی است. در بیشتر موارد کاهش وزن به علت کاهش اشتها و استفاده از الاستیک ارتودنسی می‌باشد. پس از هفته اول اشتها بهبود یافته و وزن بدن حفظ می‌شود و یا حتی ممکن است افزایش پیدا کند.
  • سفتی فک و صدای مفصل فک: پس از جراحی ارتوگناتیک است تا چند ماه مفصل فک سفت می‌شود. بهترین ورزش برای بهبود سفتی مفصل فک فعالیت معمولی فک‌ها مانند جویدن است. گاهی اوقات صدای تلک تلک فک هنگام حرکت دادن فک‌ها ممکن است شنیده شود. این صداها ممکن است ماندگار باشند اما معمولاً تأثیری بر عملکرد فک نمی‌گذارند.
  • حرکت یا عود پس از جراحی: هنگامی که دندان‌ها و فک‌ها به موقعیت مطلوب انتقال داده شدند، هدف بعدی حفظ آنها در موقعیت کنونی است. نیروهای زیادی مسئول رشد و موقعیت فک‌ها و دندان‌ها هستند. نیروهای عضلانی که مشکل رشد ابتدایی فک‌ها و ناهم راستایی آنها را به وجود آورده بودند، هنوز وجود دارند بنابراین احتمال بازگشت دندان‌ها و فک‌ها به موقعیت پیشین وجود دارد اگر چه این احتمال کم است. به این وضعیت عود یا ریلاپس گفته می‌شود. کارهای زیادی برای جلوگیری از این وضعیت می‌توان انجام داد اما همیشه تقریباً اندکی ریلاپس اتفاق می‌افتد.
  • ملاقات پس از عمل: در ۲۴ ساعت اول پس از عمل بهتر است به جز اعضای خانواده کسی را ملاقات نکنید. ملاقات بیش از حد باعث خستگی شما می‌شود و از طرفی تورم و کبودی موقتی ناحیه صورت باعث استرس ملاقات می‌شود.