خشکی دهان

s4_10

خشکی دهان دلایل متعددی دارد. اقدامات ساده برای برطرف کردن خشکی دهان شامل نوشیدن آب به دفعات زیاد، جویدن آدامس و مکیدن یخ می‌باشد که اغلب مفید و مؤثر واقع می‌شود. در برخی موارد دارو یا بزاق مصنوعی نیز ممکن است برای تحریک غدد بزاقی به ترشح بیشتر بزاق استفاده شود.

غدد بزاقی چیست؟

وظیفه غدد بزاق، تولید بزاق است. بزاق در تجزیه غذایی که می‌خوریم اهمیت زیادی دارد. بزاق غذا را روان و لغزنده کرده و باعث می‌شود غذا بتواند با سهولت از دهان به گلو انتقال یابد. بزاق حاوی آنزیم‌هایی است که برخی از نشاسته ها و چربی‌های موجود در غذا را تجزیه می‌کند. یکی دیگر از وظایف مهم بزاق، خنثی کردن محیط اسیدی دهان است.

سه جفت غدد بزاقی وجود دارد. بزاق از این غدد وارد مجاری کوتاهی میشود که به دهان راه می یابد. غدد تحت فکی (ساب ماندیبولار) در زیر کف دهان در دو طرف قرار دارند. غدد پاروتید درست در پایین و جلوی گوش‌ها قرار گرفته‌اند. بزاق از مجرای پاروتید عبور کرده و به سطح داخلی گونه میرسد. غدد زیر زبانی (ساب لینگوال) درست در زیر زبان قرار گرفته اند.

در دهان ما دائماً مقدار کمی بزاق ترشح می‌شود تا رطوبت آن حفظ گردد. در حالت طبیعی هنگامی که غذا می‌خورید، بزاق بیشتری ترشح می‌شود و به دهان می‌ریزد.

چه عواملی باعث خشکی دهان می‌شود؟

خشکی دهان یک بیماری محسوب نمی‌شود اما ممکن است نشانگر بیماری باشد. خشکی دهان دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. در بسیاری از موارد مشکل به عملکرد غدد بزاقی مربوط می‌شود.

داروها: داروهای مختلفی به عنوان عارضه جانبی می‌توانند باعث خشکی دهان شوند:

  • داروهای ضد افسردگی تری سیکلیک
  • داروهای آنتی ‌هیستامین
  • داروهای ضد موسکارین
  • برخی از داروهای ضد صرع
  • برخی از داروهای ضد روان ‌پریشی
  • داروهای مهار کننده بتا
  • داروهای دیورتیک

بسیاری از این داروها با تأثیر بر غدد بزاقی و کاهش تولید بزاق، باعث خشکی دهان می‌شوند.

پرتودرمانی (رادیوتراپی) در ناحیه سر یا گردن: پرتودرمانی می‌تواند به غدد بزاقی آسیب وارد کند.

تنفس از راه دهان: افرادی که به دلیل انسداد مجاری بینی یا دلایل دیگر از راه دهان نفس می‌کشند، دچار خشکی دهان می‌شوند.

اضطراب

– کمبود مایعات بدن (دهیدراته شدن): این اتفاق به دلایل مختلف ممکن است روی دهد.

– سندروم شوگرن: این وضعیت در بخش‌های مختلف بدن تأثیر می‌گذارد از جمله مفاصل، غدد بزاقی و غدد اشک.

روش‌های درمان خشکی دهان چیست؟

پیش از هر چیز در صورت امکان عامل اصلی خشکی دهان را باید درمان کنید. مثلاً در صورتی که مصرف دارویی باعث خشکی دهان تان شده است، از پزشک بخواهید دارویتان را تغییر داده یا دوز آن را کاهش دهد. در صورتی که کمبود مایعات بدن، انسداد مجاری بینی و یا اضطراب عامل خشکی دهان است، باید تعداد مشکل اصلی را درمان کنید تا خشکی دهان برطرف شود.

اقدامات عملی برای درمان خشکی دهان

عامل خشکی دهان هرچه که باشد، اقدامات زیر اغلب برای برطرف شدن خشکی دهان مؤثر است:

  • به دفعات زیاد آب سرد بنوشید. همیشه یک لیوان آب کنار خود بگذارید تا آن را جرعه جرعه بنوشید.
  • یخ بمکید.
  • هندوانه خنک یا آناناس اغلب در برطرف کردن خشکی دهان مؤثر است.
  • آدامس بدون شکر بجوید.
  • مصرف کافئین و الکل‌ را قطع کنید یا کاهش دهید چرا که این مواد خاصیت دیورتیک دارند بنابراین باعث می‌شوند مقدار بیشتری از آب بدن از طریق ادرار دفع شده و بدن بی آب شود. توجه داشته باشید قهوه، چای، نوشاد، شکلات و نوشیدنی‌های انرژی‌ زا حاوی کافئین می‌باشند.
  • بر روی لب‌های خود کمی وازلین بمالید تا جلوی خشک ‌شدن و ترک خوردن آن را بگیرید.

بزاق مصنوعی

اگر اقداماتی که گفته شد برای شما موثر نبود، ممکن است پزشک برایتان اسپری، ژل و یا آب نباتی تجویز کند که به عنوان جایگزین بزاق عمل نماید. هر دوز از این داروها تنها مدت کوتاهی تاثیر می‌گذارد بنابراین باید به دفعات استفاده شود.

محرک‌های بزاق

در برخی از موارد خشکی دهان، غدد بزاقی به طور کامل تحت تأثیر قرار نگرفته و می‌توان آنها را به تولید بزاق بیشتر تحریک کرد.

روش‌های تحریک بزاق

  • جویدن آدامس بدون شکر
  • دارویی به نام پیلوکارپین که غدد بزاقی را به تولید بزاق بیشتر تحریک می‌کند. در صورتی که روش‌های دیگر برای برطرف کردن خشکی دهان موثر نباشند، ممکن است این گزینه برایتان تجویز شود.

پیلوکارپین در افرادی که خشکی دهانشان براثر پرتو درمانی ایجاد شده است، چندان مؤثر نیست. گاهی اوقات در این افراد عمل جراحی انجام می‌شود که در آن غده بزاقی به یک طرف جابه‌جا می‌شود تا از تشعشع در امان بماند. عوارض مصرف پیلوکارپین صورت زیر است:

  • سرگیجه
  • تعریق
  • آب‌ریزش بینی
  • تاری دید
  • تکرر ادرار

معمولاً به مرور زمان عوارض جانبی داروها کاهش پیدا می‌کند چرا که بدن به آنها عادت می‌نماید. بنابراین ممکن است در ابتدا پزشک دوز کم دارو را برایتان تجویز کرده و پس از کاهش عوارض جانبی آن، دوز را به تدریج  افزایش دهد.

در صورتی که آسم، بیماری انسداد مزمن ریوی، کندی ضربان قلب، انسداد روده یا گلوکوم زاویه بسته داشته باشید، این دارو نباید برایتان تجویز شود.