هالیتوز: دلایل و عوامل ایجاد کننده بوی بد دهان چیست؟

halitoz1

بوی بد دهان که به آن هالیتوز گفته می‌شود، در ۲۵% از جمعیت اتفاق می‌افتد. دلایل متعددی می‌توانند باعث بوی بد دهان شود اما اکثر موارد بوی بد دهان به علت عدم رعایت بهداشت مناسب اتفاق می‌افتد. بوی بد دهان می‌تواند باعث شرمندگی، خجالت‌ زدگی و اضطراب افراد شود در حالی که درمان آن نسبتاً ساده است. در اینجا با منشأ بوی بد دهان و درمان‌های آن آشنا می‌شویم.

هالیتوز چیست؟


هالیتوز یا بوی بد دهان مشکل شایعی است که می‌تواند تأثیر زیادی در روحیه افراد گذاشته و باعث آشفتگی روانی آنها شود. هر کسی ممکن است زمانی دچار بوی بد دهان شود. تخمین زده می‌شود یک نفر از هر چهار نفر بیشتر مواقع نفس بد بو دارد. بوی بد دهان سومین علت مراجعه به دندانپزشکی (پس از پوسیدگی دندان و بیماری لثه) می‌باشد. متداول‌ترین علت این وضعیت، عدم رعایت بهداشت دهان است. از آنجایی که باکتری‌های موجود در دهان ذرات غذا را تجزیه کرده و از آنها تغذیه می‌کنند، ترکیبات سولفوری حاصل از این فرآیند باعث ایجاد بوی بد می‌شود. با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی مانند رعایت بهداشت و ترک سیگار و برخی درمان‌های خانگی به راحتی می‌توان بر این مشکل غلبه کرد. در صورتی که بوی بد نفس برطرف نشد باید به پزشک مراجعه کنید تا عامل اصلی آن را شناسایی نماید.

از کجا بفهمیم دهانمان بو می‌دهد؟


نوع بوی نفس بستگی زیادی به علت ایجاد کننده مشکل دارد. بهترین راه برای شناسایی بوی بد نفس این است که از دوست صمیمی خود بخواهید بوی دهان شما را بررسی کند چرا که تشخیص آن از طرف خودتان بسیار مشکل است. در صورتی که نمی‌توانید از کسی کمک بخواهید، مشت خود را لیس بزنید و بگذارید خشک شود، سپس آن را بو کنید. اگر بوی بدی می‌دهد به احتمال زیاد نفستان نیز بوی بدی دارد. برخی افراد نگران بوی دهانشان هستند حتی در حالی که دهانشان هیچ بویی نمی‌دهد یا بوی بسیار کمی دارد. به این وضعیت فوبیای بوی دهان یا هالیتوفوبیا گفته می‌شود که می‌تواند منجر به تمیزکردن وسواسی دهان شود. چه عواملی باعث ایجاد بوی بد دهان می‌شوند:

  •  مصرف دخانیات: دخانیات علاوه بر این که خود به واسطه بویی که دارند باعث بدبو شدن نفس می‌شوند، احتمال بیماری لثه را نیز افزایش می‌دهند که این به نوبه خود باعث بدبو شدن دهان می‌شود.
  •  غذاها: تجزیه ذرات باقیمانده بین دندان‌ها توسط باکتری‌ها بوی بدی ایجاد می‌کند. برخی مواد غذایی مانند سیر و پیاز به خودی خود باعث بو دادن دهان می‌شوند. این مواد پس از گوارش تجزیه شده و وارد جریان خون می‌شوند. این مواد بو دار از طریق جریان خون به ریه‌ها وارد شده و از طریق نفس از دهان خارج می‌شوند.
  •  خشکی دهان: در حالت طبیعی بزاق دهان را تمیز می‌کند. اگر بزاق به دلایلی کافی نباشد و دهان خشک شود دهان بو می‌گیرد.
  •  بهداشت دهان: مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به حذف ذرات غذا از بین دندان‌ها کمک کرده و در نتیجه اجازه نمی‌دهد غذایی برای باکتری‌ها فراهم شده و بویی ایجاد شود. در صورتی که مرتب مسواک نزنید لایه ‌ای از باکتری‌ها به نام پلاک در سطح دندان‌ها تجمع می‌کند. بلاک لثه‌ها را تحریک کرده و باعث التهاب آنها می‌شود که در نتیجه این اتفاق، شیارهایی بین دندان و لثه ایجاد می‌گردد. پیشروی این وضعیت به عفونت لثه منجر شده و بوی بدی در دهان ایجاد می‌کند. دندان مصنوعی اگر به خوبی تمیز نشود می‌تواند محلی برای پنهان شدن باکتری‌ها و ایجاد بوی بد شود.
  •  رژیم لاغری و روزه ‌داری: رژیم‌های غذایی کم کربوهیدرات و روزه ‌داری می‌تواند باعث بوی بد دهان شود. علت آن تجزیه چربی‌ها و در نتیجه تولید مواد شیمیایی به نام کتون است. کتون بوی شدید و بدی دارد.
  •  داروها: برخی از داروها جریان بزاق را کاهش می‌دهند بنابراین احتمال بوی بد دهان را افزایش می‌دهند. برخی از داروها نیز ممکن است در اثر تجزیه شدن و آزاد کردن مواد شیمیایی در نفس، بوی بدی ایجاد کنند. از جمله این داروها می‌توان به نیترات را که برای درمان آنژین استفاده می‌شود، برخی مواد شیمیایی در شیمی‌ درمانی و برخی آرام بخش‌ها اشاره کرد. افرادی که دوز زیادی مکمل‌های ویتامین مصرف می‌کنند، مستعد بوی بد دهان می‌شوند.
  •  برخی بیماری‌های حلق، بینی و دهان: گاهی اوقات سنگ‌های کوچک پوشیده با باکتری‌ها در لوزه (پشت حلق) تشکیل می‌شود که می‌تواند بوی بدی ایجاد کند. همچنین عفونت یا التهاب بینی، حلق یا سینوس‌ها باعث بدبو شدن نفس می‌شود.
  •  وجود شیء خارجی: وجود شیء خارجی در حفره بینی که بیشتر در کودکان اتفاق می‌افتد می‌تواند باعث ایجاد بوی بد دهان شود.
  •  بیماری‌ها: برخی انواع سرطان، نارسایی کبد و بیماری‌های متابولیک دیگر می‌توانند باعث بدبو شدن نفس شوند که علت آن ترکیب خاصی از مواد شیمیایی است که در اثر این بیماری‌ها تولید می‌شود. بیماری رفلاکس معده نیز می‌تواند به علت برگشت مداوم اسید معده به حلق باعث بدبو شدن دهان شود.

موارد زیر از دلایل نسبتاً نادر بوی بد دهان است :

  •  کتواسیدوز: هنگامی که میزان انسولین بدن فرد مبتلا به دیابت بسیار پایین باشد، بدن او دیگر نمی‌تواند از قند موجود در خون استفاده کند و شروع به استفاده از ذخایر چربی می‌نماید. هنگامی که چربی تصفیه می‌شود، کتون تولید شده و تجمع می‌یابد. هنگامی که کتون به مقدار زیاد تجمع پیدا کند حالت سمی ایجاد کرده و بوی ناخوشایند و متمایزی در دهان ایجاد می‌کنند. کتواسیدوز وضعیت جدی بوده و می‌تواند جان فرد را تهدید نماید.
  •  انسداد روده: در صورتی که استفراغ به مدت طولانی ادامه پیدا کند به خصوص در صورتی که روده دچار انسداد شده باشد، نفس بوی مدفوع می‌دهد.
  •  نارسایی مزمن کلیه: در صورتی که دچار نارسایی مزمن کلیه باشید، مشابه بوی ادرار یا آمونیاک از دهان شما متصاعد می‌شود. مواد زاید بدن در حالت طبیعی از طریق کلیه‌‌ها دفع می‌شوند، اما در حالت نارسایی کلیه مواد زاید در بدن باقی مانده و در جریان خون جمع می‌شوند.
  •  برونشکتازی: برونشکتازی وضعیتی طولانی مدت است که در آن مسیرهای هوایی پهن‌تر از حالت طبیعی هستند بنابراین مخاط بیشتری در آنها جمع می‌شود. این وضعیت منجر به بدبو شدن نفس می‌شود.
  •  سینه پهلو یا ذات‌الریه اسپیراسیون: التهاب یا عفونت در ریه‌ها یا مسیرهای هوایی به علت استنشاق استفراغ، غذا یا مایعات باعث این وضعیت و در نتیجه ایجاد بوی بد دهان می‌شود.

آزمایش‌ها و روش‌های تشخیص


معمولاً دندانپزشک برای تشخیص بوی بد دهان، دهان بیمار را بو کرده و شدت بوی آن را براساس مقیاس شش درجه‌ ای، مشخص می‌کند. همچنین ممکن است پشت زبان را با گوش پاک کن خراشیده و گوش پاک‌کن را بو کند چرا که این ناحیه معمولاً منشأ بوی دهان می‌باشد. علاوه‌بر این روش ساده، روش‌های تشخیصی زیادی وجود دارد که بوی دهان را با دقت بیشتری درجه ‌بندی می‌کند.

  •  هالیمتر: میزان سولفور را می‌سنجد.
  •  کروماتوگرافی گاز: سه ترکیب سولفوری فعال یعنی سولفید هیدروژن، سولفید دی متیل و متیل مرکاپتان را اندازه‌گیری می‌کند.
  •  تست BANA: آنزیم ویژه ‌ای که در هالیتوز ناشی از باکتری تولید می‌شود را اندازه‌ گیری می‌کند.
  •  تست بتا گالاکتوزیداز: مشخص شده است مقدار آنزیم بتاگالاکتوزیداز با بوی بدن دهان ارتباط دارد. این تست میزان این آنزیم را بررسی میکند.

روش‌های درمان بوی بد دهان


  •  بهترین روش برطرف کردن بوی بد دهان، رعایت بهداشت دهان است. به این ترتیب جلوی پوسیدگی دندان گرفته شده و احتمال بیماری لثه کاهش می‌یابد.
  •  توصیه می‌شود سالی یک یا دو مرتبه به دندانپزشک مراجعه کنید تا در صورت بروز مشکلات دهان و دندان زودتر به آن پی برده و تحت درمان قرار بگیرید.
  •  ممکن است دندانپزشک استفاده از دهان‌شویه یا خمیردندان حاوی عامل ضدباکتری را برایتان تجویز نماید.
  • در صورتی که علت بوی بد دهان بیماری لثه باشد، جرمگیری برای زدودن باکتری‌ها و تمیز کردن شیار بین دندان و لثه لازم است.

برای جلوگیری یا درمان بوی بد دهان ایجاد تغییراتی در سبک زندگی از جمله موارد زیر نیز لازم است:

  •  مسواک زدن دندان‌ها: حداقل دو بار در روز باید دندان‌هایتان را مسواک بزنید. اما در واقع بهتر است پس از هر وعده غذایی دندان‌هایتان را مسواک بزنید.
  •  نخ دندان کشیدن: نخ دندان ذرات غذایی باقی مانده بین دندان‌ها را خارج کرده و پلاک بین دندان‌ها را تمیز می‌کند. مسواک تنها ۶۰% سطح دندان‌ها می‌تواند تمیز نماید.
  •  تمیز کردن دندان مصنوعی: هر وسیله‌ای که در دهان دارید از جمله دندان مصنوعی، بریج، محافظ دهان و غیره باید به صورت منظم دائماً تمیز می‌شود. تمیز کردن آنها مانع تجمع باکتری‌ها در این سطوح و ورود آنها به فضای دهان می‌شود. همچنین به همین علت باید هر دو تا سه ماه یکبار مسواک خود را عوض کنید.
  •  مسواک زدن زبان: باکتری‌ها، ذرات غذا و سلول‌های مرده به خصوص در افراد سیگاری یا افرادی که دچار خشکی دهان هستند در سطح زبان پنهان می‌شوند. با مسواک معمولی یا مسواک زبان، زبان خود را تمیز کنید.
  •  جلوگیری از خشکی دهان: مقدار زیادی آب بنوشید. از مصرف الکل و دخانیات اجتناب کند چرا که این مواد باعث خشکی دهان می‌شود. جویدن آدامس بدون شکر و آبنبات‌های بدون شکر به تحریک تولید بزاق کمک می‌کند. اگر دائماً دهانتان خشک می‌شود، با دندانپزشک صحبت کنید.
  •  رژیم غذایی: از مصرف سیر، پیاز و غذاهای ادویه‌ای و تند پرهیز کنید. همچنین غذاهای شیرین می‌تواند باعث ایجاد بوی بد دهان شوند. مصرف قهوه را کاهش دهید. هنگام صبحانه غذاهای زبر بخورید تا به تمیز کردن پشت زبان کمک کنند.

اگر با وجود رعایت موارد بالا همچنان دهانتان بوی بدی می‌دهد، بهتر است برای تشخیص به پزشک مراجعه کنید تا احتمال بیماری‌های عامل بوی بد دهان بررسی شود.