شکاف لب و کام (لب شکری) و درمان ارتودنسی

kam

لب شکری یا شکاف لب  از ناهنجاری‌های صورت و دهان هستند که در اوایل بارداری، در حالی که نوزاد در داخل بدن مادر رشد می‌کند، رخ می‌دهد. هنگامی که بافت کافی در ناحیه دهان یا لب وجود نداشته باشد، بافتی که در دسترس است به خوبی به هم متصل نمی‌شود و در نتیجه این شکاف ایجاد می‌شود. لب شکری یک شکاف فیزیکی یا جدا شدن دو طرف لب بالا است و به صورت یک منفذ یا شکاف باریک در پوست لب فوقانی به نظر می‌رسد. این جداشدگی اغلب تا زیر پایه بینی ادامه پیدا کرده است و استخوان‌های فک بالا و یا کام فوقانی را شامل می‌شود. لب شکری یک شکاف یا باز شدگی در سقف دهان است. شکاف کام می‌تواند قسمت‌های سخت کام (بخش استخوانی جلو سقف دهان) و یا نرم کام (بخش پشتی سقف دهان) را شامل شود. کام شکافته و لب شکافته می‌تواند در یک یا هر دو طرف دهان رخ دهد. از آنجا که لب و کام به طور جداگانه تکامل می‌یابند، ممکن است یک مورد با لب شکافته بدون شکافتگی کام، کام شکافته بدون لب شکافته یا هر دو مورد را با هم داشته باشیم.

علل


با این که عوامل ارثی نقش کمی در ابتلا به این عارضه‌ها دارند اما هنوز دلیل ایجاد شکاف کام و لب شکری ناشناخته است. حدود یک‌سوم کودکانی که با شکاف لب یا شکاف کام متولد می‌شوند به بیماری‌های مشابه یا بیماری‌های کروموزومی یا ژنتیکی مبتلا هستند. احتمال این که کودکانی که والدین آنها به شکاف کام یا شکاف لب مبتلا بوده‌اند نیز به این عارضه‌ها دچار شوند زیاد است. سابقه ابتلا به این بیماری در افراد خانواده حدود دوسوم کودکانی که دچار لب شکری یا شکاف کام می‌شوند وجود نداشته است. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که رفتار مادر یا پدر در دوران بارداری هیچ ارتباطی با ابتلا به شکاف کام یا لب شکری در نوزادان ندارد.

علائم


kam1

علائم این مشکلات در اولین معایناتی که توسط پزشک روی کودک انجام می‌شود قابل مشاهده است. میزان لب شکری یا شکاف کام در کودکان، متفاوت است. برخی از علائم این بیماری عبارتند از:

  • لب‌ها به طور کامل بسته نشده‌اند.
  • کام دهان به طور کامل بسته نشده است.
  • کام دهان و لب‌ها هر دو به طور کامل بسته نشده‌اند.

 مشکلات ناشی از شکاف کام و لب


اختلال در غذا خوردن

غالباً نگرانی اولیه والدین این است که “چگونه به کودکم که مبتلا به شکاف لب یا شکاف کام است غذا بدهم؟” برای مثال، شکاف می‌تواند باعث اشکال در مکیدن شده و شیر از بینی نوزاد بازگردد. پزشک به شما در یافتن روش صحیح غذا دادن به نوزاد کمک می‌کند. به شما آموزش داده می‌شود که چگونه به کودک خود غذا دهید مثلاً شما یاد می‌گیرید که به طور نشسته به نوزاد غذا داده یا به او کم‌کم شیر بدهید و یا برای غذا دادن به نوزاد از سرنگ یا پستانک‌های با سوراخ بزرگ استفاده کنید.

مشكلات شنوايی و عفونت‌های گوش ميانی

تمام كودكان مبتلا به شكاف كام بايد بين ۳ تا ۶ ماهگي توسط متخصص گوش و حلق و بيني معاينه شوند. اين كودكان ، استعداد زيادي براي ابتلا به بيماري‌هاي گوش مياني دارند. در اين كودكان، ساخت مايع گوش مياني دچار اختلال مي‌شود و به دنبال آن نواقص شنوايي‌،‌ عفونت‌ها، تب و گوش‌درد، شايع است.

 اختلال در گفتار 

اشکال در صحبت کردن ممکن است دلایل متعددی داشته باشد. شکل‌گیری بیان هایپرنازال به دلیل شکاف کام غیرمعمول نیست. نوزاد غالباً اصوات را از طریق بینی بیان کرده و ادای حروف بی‌صدا برای کودک مشکل است زیرا هوا از داخل بینی بیرون داده می‌‌شود. خوشبختانه این اختلالات گفتاری غالباً با گفتاردرمانی اصلاح می‌شوند بنابراین نوزاد باید تحت نظارت یک متخصص گفتار درمانی قرار گیرد.

درمان


از آنجا که این بیماری مادرزادی است، برنامه درمانی پزشک بر اساس شدت علائم بیمار تنظیم می‌شود. این مداخلات درمانی عبارتند از:

اصلاح به روش‌های جراحی

kam2

جراحی‌ ترمیم شکاف لب معمولاً در سه تا شش‌ماهگی نوزاد انجام می‌شود. جراح پلاستیک این عمل جراحی را تحت بیهوشی عمومی انجام می‌دهد. در پایان عمل پوست لب به وسیله بخیه روی هم قرار داده می‌شود. ممکن است در این درمان، بینی نوزاد نیز اصلاح شود. عمل جراحی برای ترمیم شکاف کام غالباً در ۴ تا ۱۲ ماهگی نوزاد انجام می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که ‌ترمیم شکاف کام قبل از این که کودک بتواند حرف بزند به پیشرفت بیان وی کمک می‌کند. ممکن است برای تنظیم جراحی اولیه نیاز به انجام برخی عمل‌های جراحی تکمیلی باشد. ممکن است یک سوراخ کوچک (فیستول) در کام باقی بماند که در صورتی که بر گفتار کودک تأثیر بگذارد یا باعث شود که غذا یا نوشیدنی‌ها از بینی کودک خارج شوند باید بسته شود.

مراقبت‌های ارتودنسی

معمولاً نیازهای مراقبتی پیشگیرانه یا ترمیمی دندان در کودکان مبتلا به لب شکری یا شکاف کام مشابه کودکان دیگر است. به هر حال، کودکان مبتلا به لب شکری یا شکاف کام ممکن است مشکلات خاصی در ارتباط با دندان‌های افتاده، بدشکل و نامرتب داشته باشند که باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد. نقش متخصص ارتودنسی برای این بیماران، عریض کردن فک و اصلاح نامرتبی دندان‌ها است و همچنین در صورت نیاز باید عمل‌های جراحی برای اصلاح دندان‌ها یا فک انجام شود.

به عنوان عضوی از اعضای تیم جراحی شکاف کام و لب، متخصص ارتودنسی شکل‌گیری و رشد دندان‌ها و فک را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. وی به روش‌های غیرجراحی، دندان‌ها و کف را اصلاح کرده و رشد آنها را به کمک عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس بررسی کرده و از ابزار ارتودنسی برای اصلاح مشکلات دندان‌ها و فک استفاده می‌کند. وی همچنین مراقبت‌های قبل و بعد از عمل را برای بیماران مبتلا به ناهنجاری‌های شکاف کام و لب که برای اصلاح بدشکلی‌های دهانی باید تحت عمل جراحی قرار گیرند را انجام می‌دهد. متخصص ارتودنسی بر درمان مشکلات مربوط به ارتودنسی تأکید داشته و ممکن است برای کودکان و بزرگسالان خدمات خاص ارتودنسی را ارائه داده و استفاده از ارتودنسی نامرئی را برای بزرگسالان پیشنهاد دهد. برای موارد پیچیده‌تر، مراقبت‌های ارتودنسی برای کودکان و بزرگسالان با عمل‌های دیگر ترمیمی و اصلاحی دندان‌ها ادغام می‌شود.

اولین ملاقات با متخصص ارتودنسی باید قبل از درآمدن اولین دندان کودک باشد. هدف از این ملاقات، ارزیابی رشد صورت به خصوص رشد فک است. پس از درآمدن دندان‌ها، متخصص ارتودنسی بررسی‌های بیشتر را برای نیازهای دندانی کوتاه مدت و بلند مدت کودک انجام می‌دهد. پس از رشد دندان‌های دائمی، متخصص ارتودنسی می‌تواند اقدام به مرتب کردن دندان‌ها کند.

 مراقبت‌های دندانی

مانند کودکان دیگر، کودکانی که با شکاف لب یا شکاف کام متولد می‌شوند باید از تغذیه خوب برخوردار بوده و بهداشت دهان و دندان برای آنها رعایت شود و فلوراید درمانی برای تقویت سلامت دندان‌های آنها انجام شود. تمیز کردن درست دندان‌ها با استفاده از مسواک‌های نرم باید به محض رشد دندان‌ها آغاز شود. اگر به دلیل شکل دهان و دندان، مسواک نرم نتواند دندان کودکان را به اندازه کافی تمیز کند ممکن است متخصص ارتودنسی استفاده از مسواک‌های مخصوص را توصیه کند. مسواک‌های نرم شامل برس های اسفنجی با دسته‌هایی است که برای تمیز کردن دندان به کار برده می‌شود. بسیاری از دندانپزشکان توصیه می‌کنند در صورت وجود مشکلات دندانی خاص، اولین معاینه دندان‌ها در سن یک‌سالگی یا حتی زودتر انجام شود. مراقبت‌های دوره‌ای دندانی باید در سنین سه‌سالگی انجام شوند.

پیشگیری


نمی‌توان همیشه از بروز شکاف کام یا لب شکری پیشگیری کرد اما با رعایت برخی موارد زیر می‌توان احتمال ابتلا به این عارضه‌ها را کاهش داد.

  • قبل از اقدام به بارداری، معاینات پیش از بارداری را انجام داده تا از سلامت خود اطمینان حاصل کنید.
  • مراقبت‌های کامل و منظم را در طول دوران بارداری مورد نظر قرار دهید.
  • در صورت تلاش برای بارداری از قرص‌های فولیک اسید استفاده کنید.
  • روزانه از ویتامین‌های مورد استفاده در دوران بارداری استفاده کنید که حاوی فولیک اسید هم هستند.
  • از استعمال دخانیات پرهیز کنید.
  • در طول دوره بارداری از نوشیدن الکل خودداری کنید.

اگر سابقه ابتلا به شکاف کام یا لب شکری در اعضای خانواده شما وجود داشته است باید از خدمات مشاوره ژنتیک استفاده کنید.